Ωχρά

Τι ακριβώς είναι η ωχρά κηλίδα;

Ο αμφιβληστροειδής είναι ένας λεπτός χιτώνας στο πίσω μέρος του οφθαλμού (παίζει τον ρόλο φωτογραφικού φιλμ για την αποτύπωση των οπτικών πληροφοριών). Η ωχρά κηλίδα είναι το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδή, ένα λεπτό στρώμα φωτοευαίσθητων νευρικών κυττάρων και ινών. Η ωχρά είναι το σημείο στο οποίο εστιάζεται το φως όταν κοιτούμε ένα αντικείμενο, υπεύθυνη για την ευκρινή όραση (λεπτομέρειες των αντικειμένων), καθώς και για την αντίληψη των χρωμάτων.

amd1   amd2

ΗΕΩ

Τι ακριβώς είναι η ηλικιακή εκφύλιση ωχράς (ΗΕΩ);

Είναι μια εκφυλιστική πάθηση της ωχράς κηλίδας. Η ακριβής αιτιολογία της νόσου παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστη. Εμφανίζεται με την γήρανση συνήθως σε άτομα άνω των 60 ετών και αποτελεί μια από τις σοβαρότερες αιτίες απώλειας όρασης παγκοσμίως. Στα αρχικά στάδια της ΗΕΩ, δημιουργούνται εναποθέσεις ουσιών κάτω από τον αμφιβληστροειδή. Αυτές οι εναποθέσεις ονομάζονται Drusen (Ντρούζεν) και είναι συνήθως ορατές στον οφθαλμίατρο κατά την διάρκεια της εξέτασης του βυθού του οφθαλμού. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα Drusen δεν οδηγούν σε σοβαρή μείωση της όρασης.

amd3   amd4

Σε προχωρημένα όμως στάδια της ΗΕΩ, η μείωση στην όραση είναι μεγάλη και στην τελική φάση της πάθησης μπορεί να οδηγήσει σε νομική τύφλωση (οπτική οξύτητα μικρότερη από 1/10). Στην ΗΕΩ ο ασθενής διατηρεί ένα κομμάτι της περιφερικής του όρασης.

O πίνακας Amsler είναι ένα χρήσιμο εργαλείο (ειδικό γράφημα) για αυτοεξέταση. Έχετε την δυνατότητα να τον δοκιμάσετε online

Αίτια/Συμπτώματα

Παράγοντες κινδύνου:

  • γήρανση
  • κάπνισμα
  • κληρονομικότητα
  • υπεριώσης ακτινοβολία (έκθεση στον ήλιο)
  • παχυσαρκία

amd5   amd6

Συμπτώματα:

  • θολή όραση
  • κεντρικό σκότωμα (ο ασθενής βλέπει μόνιμα ένα σκοτεινό σημείο στο κέντρο) 
  • μεταμορφοψία (παραμορφωμένη όραση)
  • μείωση ευαισθησίας αντίθεσης (contrast sensitivity)
  • μείωση οπτικής οξύτητας (visual acuity)

Μορφές ΗΕΩ

Δύο είναι οι βασικές μορφές ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς (ΗΕΩ):

  • ξηρή μορφή (γνωστή και ως μη εξιδρωματική ή ατροφική μορφή): Η μορφή που ουσιαστικά είναι περισσότερο διαδεδομένη, όμως λιγότερο επικίνδυνη. Προκαλείται από γήρανση, λέπτυνση και ατροφία της ωχράς κηλίδας. Τα συμπτώματα είναι 'κενά' ή σκοτώματα στην κεντρική όραση. Αν και δεν υπάρχουν φαρμακευτικές ή χειρουργικές θεραπείες για αυτή την μορφή ΗΕΩ (εκτός από κάποια ειδικά συμπληρώματα διατροφής), τα οπτικά βοηθήματα όπως οι μεγεθυντικοί φακοί, μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα αυτά να εκμεταλλευτούν την περιφερική τους όραση και να διαχειριστούν καλύτερα την καθημερινή τους ζωή
  • υγρή μορφή (γνωστή και ως εξιδρωματική μορφή): αν και λιγότερο συχνή, η υγρή (εξιδρωματική) μορφή ΗΕΩ είναι υπεύθυνη για το 90% των περιπτώσεων σοβαρής απώλειας στην όραση. Η υγρή ΗΕΩ ονομάζεται έτσι, γιατί χαρακτηρίζεται από την δημιουργία παθολογικών χοριοειδικών αγγείων (νεοαγγείων), κάτω από την ωχρά. Τα νεοαγγεία αυτά είναι γενικώς κακής ποιότητας και εύθραυστα, με αποτέλεσμα να υπάρχει διαρροή υγρών και αίματος. Αυτή η διαρροή δημιουργεί αλλοιώσεις, οι οποίες καταστρέφουν τα φωτοευαίσθητα κύτταρα της ωχράς και έχουν σαν τελικό αποτέλεσμα την ουλοποίηση της περιοχής και την απώλεια της κεντρικής όρασης. Από τα πρώτα συμπτώματα που παρουσιάζονται στον πάσχοντα, στα αρχικά στάδια της υγρής ΗΕΩ, είναι οι μεταμορφοψίες και η θολή όραση. Ευθείες γραμμές παρουσιάζονται παραμορφωμένες, καμπύλες ή μπερδεμένες μεταξύ τους
amd7   amd8

Αντιμετώπιση ξηρής ΗΕΩ

Πως αντιμετωπίζεται η ξηρή (μη εξιδρωματική) ΗΕΩ;

  • υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή
  • συμπληρώματα διατροφής (βιταμίνες C, E, ιχνοστοιχεία, ψευδάργυρος) επιβραδύνουν την εξέλιξη της πάθησης)
  • ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης
  • γυμναστική
  • ελάττωση του καπνίσματος
amd9   amd10

Αντιμετώπιση υγρής ΗΕΩ

Πως αντιμετωπίζεται η υγρή (εξιδρωματική) ΗΕΩ;

Υπάρχουν σήμερα διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την αντιμετώπιση της υγρής ΗΕΩ σε επιλεγμένα περιστατικά.

amd11   amd12

  • φωτοπηξία με laser: με ειδικό laser υψηλής έντασης, που προκαλεί θερμότητα η οποία καίει και καταστρέφει τα παθολογικά νεοαγγεία, περιορίζεται η εξέλιξη της νόσου. Το αποτέλεσμα είναι ένα μικρό σκότωμα στο οπτικό πεδίο, που όμως συνήθως είναι πολύ λιγότερο σοβαρό από την απώλεια οράσεως που θα υπήρχε σε περίπτωση που δεν εφαρμοζόταν η φωτοπηξία
  • φωτοδυναμική θεραπεία: με μια φωτοευαίσθητη ουσία, τη Verteporfin (Visudyne CIBAVision), που χορηγείται ενδοφλέβια, κατακρατείται εκλεκτικά από τα παθολογικά νεοαγγεία και ενεργοποιείται με ειδικό laser (που δεν παράγει θερμότητα και δεν καίει τον αμφιβληστροειδή). Όταν ενεργοποιηθεί, προκαλεί θρόμβωση, απόφραξη και καταστροφή των νεοαγγείων, χωρίς να επηρεάζει τον παρακείμενο ιστό, περιορίζοντας έτσι την εξέλιξη της νόσου
  • ενδουαλοειδική έγχυση: η τελευταία εξέλιξη στην αντιμετώπιση της υγρής μορφής. Πρόκειται για μια ένεση στο εσωτερικό του ματιού, έγχυση ειδικού φαρμάκου που αναστέλλει τη δράση του παράγοντα VEGF. O παράγοντας VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor), ευνοεί την ανάπτυξη των παθολογικών, μη φυσιολογικών αγγείων, δηλαδή των νεοαγγείων. Τα κυριότερα από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι το Lucentis (Ranibijumab) και το Avastin (Bevacijumab). Η έγχυση (ένεση) γίνεται με τοπική νάρκωση και σε συνθήκες αποστείρωσης, σε ειδικά εξοπλισμένο άσηπτο χειρουργείο. Η όλη διαδικασία είναι ανώδυνη, σύντομη και δεν χρειάζεται παραμονή σε νοσοκοεμείο ή κλινική. Περίπου ένα μήνα μετά, ο γιατρός θα εκτιμήσει το αποτέλεσμα της θεραπείας. Συνήθως, οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται από μία ένεση το μήνα, τους τρεις πρώτους μήνες και μετά μία έως τρεις ακόμα ενέσεις, τους επόμενους εννιά μήνες. Πιθανώς να χρειαστεί συνδυασμός με φωτοδυναμική θεραπεία ή και με έγχυση κορτιζόνης, ανάλογα με την εκτίμηση του ιατρού, για τη μείωση της διάρκειας και την καλύτερη αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
amd13   amd14

Οπή ωχράς

Τι ακριβώς είναι η οπή ωχράς κηλίδας;

Η οπή ωχράς κηλίδας είναι ουσιαστικά μια αμφιβληστροειδική ρήξη, συγκεκριμένα στην περιοχή της ωχράς. Η πάθηση οδηγεί σε απώλεια της κεντρικής όρασης και αφορά μεγάλες ηλικίες, αφού συνήθως παρουσιάζεται μετά το 60ο έτος της ηλικίας. Για την αντιμετώπιση της οπής της ωχρά κηλίδας απαιτείται χειρουργική επέμβαση (υαλοειδεκτομή), όμως σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει η πιθανότητα να ιαθεί και αυτόματα. Η έλξη που ασκείται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, στην περιοχή γύρω από την ωχρά είναι η κυρίαρχη αιτία πρόκλησης της πάθησης. Αυτή η έλξη είναι δυνατόν να προκαλείται από την πρόσφυση του υαλοειδούς πάνω στον αμφιβληστροειδή, από μεμβράνες που αναπτύσσονται πάνω στον αμφιβληστροειδή (επιαμφιβληστροειδική μεμβράνη) ή από συμφύσεις μεταξύ υαλοειδούς και αμφιβληστροειδή (υαλοειδο-αμφιβληστροειδική έλξη). Κάποιοι από τους παράγοντες κινδύνου για την πρόκληση της οπής της ωχράς είναι: υψηλή μυωπία, οίδημα ωχράς, φλεγμονές υαλοειδούς, φλεγμονές αμφιβληστροειδούς ή ένας τραυματισμός του βολβού. 

amd15   amd16

Συμπτώματα:

Τα κύρια συμπτώματα της πάθησης είναι όπως προαναφέρθηκε η απώλεια της κεντρικής όρασης, κεντρικό σκότωμα με παραμόρφωση αντικειμένων. Η σχετική εξέταση που πραγματοποιείται είναι η φασματική οπτική τομογραφία συνοχής (Spectral Optical Coherence Tomography ή S-OCT) με διαστολή της κόρης (μυδρίαση), όπου συνήθως παρατηρείται απώλεια αμφιβληστροειδικών στοιβάδων. Η φλουοροαγγειογραφία επίσης μπορέι να δώσει χρήσιμα συμπεράσματα. 

ΔΟΩ

 

Τι είναι το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας;

 

Το διαβητικό οίδημα ωχράς κηλίδας (ΔΟΩ) εμφανίζεται όταν υγρό συσσωρεύεται στις στιβάδες του αμφιβληστροειδή χιτώνα και συγκεκριμένα στην περιοχή της ωχράς κηλίδας. Αυτή η συλλογή υγρού συμβαίνει λόγω μιας τοπικής διαταραχής του τοιχώματος των αγγείων με αποτέλεσμα την αυξημένη διαπερατότητα τους. Το ΔΟΩ μπορεί να προκύψει σε οποιαδήποτε φάση εξέλιξης της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας και είναι μια από τις σημαντικότερες αιτίες μείωσης της οπτικής οξύτητας των διαβητικών ασθενών (προσβάλλει περίπου το 30% των ατόμων που πάσχουν από διαβήτη για πολλά χρόνια). Η οπτική δυσλειτουργία λόγω ΔΟΩ ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο αλλά και τη διάρκεια του διαβήτη και αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα με θεραπευτική αγωγή, σε 20% - 30% ασθενών παρατηρείται ήπια απώλεια όρασης. Με την κατάλληλη θεραπεία το οίδημα υποχωρεί, ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις ανθεκτικές σε κάθε μορφή θεραπείας. Από διάφορες μελέτες προκύπτει ότι περίπου το 0,6% του γενικού πληθυσμού πάσχει από οίδημα της ωχράς κηλίδας.

 

mac edema0

 

Τύποι διαβητικού οιδήματος ωχράς:

 

  • κυστεοειδές 
  • διάχυτο

 

  • ισχαιμικό
  • μη ισχαιμικό

 

mac edema1

 

Αίτια & παράγοντες κινδύνου:

 

  • διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια
  • αυξημένα επίπεδα γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης
  • αρτηριακή υπέρταση
  • υπερλιπιδαιμία
  • διαβητική νεφροπάθεια
  • κάπνισμα 
  • θρόμβωση φλέβας αμφιβλήστροειδή
  • διάρκεια διαβήτη
  • ραγοειδίτιδες
  • ηλικία
  • μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια

 

mac edema2

 

Συμπτώματα:

 

  • θολή / ασταθής όραση / μυγάκια
  • διπλωπία
  • παραμόρφωση εικόνας
  • μείωση της ευαισθησίας στην αντίθεση (contrast sensitivity)
  • φωτοφοβία
  • διαταραχές στη χρωματική αντίληψη
  • σκοτώματα (ελλείμματα του οπτικού πεδίου)

 

mac edema3

 

Αντιμετώπιση του διαβητικού οιδήματος της ωχράς

 

Οι κυριότερες τεχνικές για την αντιμετώπιση της πάθησης είναι: